Vergeetachtigheid: wanneer is het normaal en wanneer niet?

Een naam die niet komt. De sleutels die weg zijn. Na uw 60e is dat in de meeste gevallen gewoon vergeetachtigheid, en geen begin van dementie. Toch bestaan er signalen die wel om aandacht vragen, en oorzaken die goed te behandelen zijn.

Het verschil zit hem niet in hoe vaak u iets vergeet. Het zit in wat u vergeet.

Is vergeetachtigheid altijd dementie?

Nee, en dat is het belangrijkste dat u hier kunt lezen. Uw brein werkt op leeftijd wat langzamer, en het opdiepen van namen en woorden kost meer tijd. Dat is geen ziekte. Zorgelijker wordt het pas als het vergeten uw dagelijks leven in de weg gaat zitten.

De Hersenstichting maakt datzelfde onderscheid. Vergeten waar u uw bril legde is normaal. Vergeten waar de bril voor dient, is dat niet.

Wat is het verschil tussen normaal en zorgelijk?

Bij gewone vergeetachtigheid weet u dat u iets kwijt bent, en komt het meestal later alsnog terug. Bij een zorgelijker beeld verdwijnt de herinnering helemaal, raakt u de draad kwijt in bekende omgevingen, en merken anderen het vaak eerder op dan uzelf. Dat laatste is een belangrijk verschil.

Herkent u vooral de rechterkolom, maak dan een afspraak. Niet uit angst, maar omdat een deel van de oorzaken behandelbaar is.

Welke oorzaken van vergeetachtigheid zijn te behandelen?

Meer dan mensen denken. Een tekort aan vitamine B12, een trage schildklier, bloedarmoede, een depressie, slaaptekort, te veel alcohol en bepaalde medicijnen kunnen allemaal uw geheugen aantasten. Deze oorzaken zijn niet vaak de verklaring, maar ze zijn wel de moeite van het uitsluiten waard (Muangpaisan et al., 2012).

Bij B12 is het verband het best onderzocht. Een systematische review van prospectieve cohortstudies vond een samenhang tussen een lage B12-status en cognitieve achteruitgang, al blijft de richting van dat verband lastig hard te maken (Clarke et al., 2012).

Wat ik hierin het meest hoopgevend vind: dit is precies het soort oorzaak waar u iets aan kunt doen. Welke waarden uw huisarts daarvoor nakijkt, staat in moe en vergeetachtig. Over B12 na uw 60e schreven we een apart artikel.

Wanneer gaat u naar de huisarts?

Ga naar uw huisarts als uw geheugen in maanden merkbaar achteruitgaat, als u de draad kwijtraakt in vertrouwde situaties, of als uw partner of kinderen zich zorgen maken. Ook bij vergeetachtigheid samen met somberheid, duizeligheid of vermoeidheid is een afspraak verstandig. Uw huisarts kijkt dan verder.

Wacht niet af tot het vanzelf overgaat, en ga ook niet zelf op zoek naar een diagnose op internet.

Wat uw huisarts precies doet bij zo een afspraak, en welke testen daarbij horen, leest u in bestaat er een test voor dementie.

Een voorbeeld uit de praktijk

Een voorbeeld helpt hier. Stel, een vrouw van 68. Ze vergeet de laatste maanden vaker afspraken, is moe, en heeft weinig zin om de deur uit te gaan. Haar huisarts vraagt bloed aan. Haar vitamine B12 blijkt 130 pmol/l, ruim onder de ondergrens, en haar hemoglobine is licht verlaagd.

Dat verklaart niet alles. Maar het verklaart wel iets, en het is te behandelen.

Was er niet naar haar bloed gekeken, dan was die B12 nooit gevonden. Dat is de reden dat deze waarden standaard op het lijstje van de huisarts staan.

Kunt u vergeetachtigheid voorkomen?

Deels. Dezelfde factoren die uw kans op dementie beinvloeden, doen dat ook voor uw geheugen op korte termijn: uw bloeddruk, uw bloedsuiker, uw cholesterol, bewegen, slapen, alcohol en uw gehoor. De Lancet-commissie bracht die factoren in 2024 samen (Livingston et al., 2024).

Welke van die veertien factoren u zelf in de hand heeft, en welke twee ervan in uw bloed zichtbaar zijn, leest u in ons overzicht over dementie voorkomen.

Wilt u de behandelbare oorzaken laten nakijken, dan is een vitaminen en ijzer panel een logisch startpunt. Gaat uw geheugen echt achteruit, ga dan eerst naar uw huisarts.

Bronnen

1. Muangpaisan W, et al. (2012). Prevalence of potentially reversible conditions in dementia and mild cognitive impairment in a geriatric clinic. Geriatr Gerontol Int. PMID 21794050.
2. Clarke R, et al. (2012). Vitamin B12 status, cognitive decline and dementia: a systematic review of prospective cohort studies. Br J Nutr. PMID 23084026.
3. Livingston G, et al. (2024). Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission. The Lancet. PMID 39096926.
4. Hersenstichting. Geheugenklachten en vergeetachtigheid. hersenstichting.nl.
5. RIVM. Cijfers over dementie in Nederland. rivm.nl.

Wilt u de behandelbare oorzaken van vergeetachtigheid op een rustig moment laten controleren, zonder eerst een afspraak bij uw huisarts? Bij Levenswijs Health kan dat. Elke uitslag wordt beoordeeld door een BIG-geregistreerde arts. Een bloedtest stelt geen diagnose en kan dementie niet aantonen. Bespreek voor behandelbeslissingen uw resultaten altijd met uw huisarts.