Bestaat er een test voor dementie? Dit doet de huisarts

Er bestaat geen enkele test die dementie aantoont. Geen bloedtest, geen thuistest, en ook geen scan die in zijn eentje uitsluitsel geeft. Wat er wel bestaat, is een reeks stappen die uw huisarts doorloopt, en waarbij bloedonderzoek een duidelijke maar bescheiden rol speelt.

Dat is minder bevredigend dan een simpel ja of nee. Het is wel de waarheid.

Wat is een geheugentest precies?

Een geheugentest is een korte vragenlijst met opdrachten: een paar woorden onthouden, een klok tekenen, terugtellen. Uw huisarts gebruikt hem om te zien of er meer aan de hand is dan gewone vergeetachtigheid. Zo een test geeft een aanwijzing, geen diagnose.

U kunt er niet voor slagen of zakken. Hij is bedoeld om te kijken of verder onderzoek nodig is.

Welke stappen doorloopt uw huisarts?

Meestal vier. Eerst een gesprek met u en vaak ook met uw partner of kind, omdat zij veranderingen soms eerder zien. Daarna een geheugentest. Vervolgens bloedonderzoek, om behandelbare oorzaken uit te sluiten. En pas als het beeld onduidelijk blijft, een verwijzing naar de geheugenpoli.

De diagnose komt dus uit de optelsom, niet uit een enkele uitslag.

Waarom vraagt de huisarts dan toch bloed aan?

Om te kijken of er iets meespeelt dat te behandelen is. Een tekort aan vitamine B12, een trage schildklier, bloedarmoede, een ontregelde bloedsuiker of een verstoorde zoutbalans kunnen uw denken vertragen. Die oorzaken zijn niet vaak de verklaring, maar u wilt ze niet missen (Muangpaisan et al., 2012).

Bij de schildklier is de nuance belangrijk. Het verband tussen een licht trage schildklier en cognitieve klachten is omstreden, en niet elk onderzoek vindt het (Wilson et al., 2022).

Ik noem dat expres. Er wordt in dit veld veel te stellig gepraat over wat bloed kan verklaren, en dat helpt niemand.

Welke waarden precies op het lijstje staan, leest u in moe en vergeetachtig.

Kan een bloedtest dementie aantonen?

Nee. Een gewone bloedtest kan dementie niet aantonen, niet uitsluiten en niet voorspellen. Er wordt wel onderzoek gedaan naar nieuwe bloedmarkers voor alzheimer, maar die zijn in Nederland geen onderdeel van de gewone huisartsenzorg. Wat bloed wel kan: behandelbare oorzaken zichtbaar maken.

Koop dus geen thuistest die belooft dementie op te sporen. Die belofte kan niemand waarmaken.

Wat een bloedtest wel zinvol in beeld brengt, en welke twee risicofactoren erin zichtbaar zijn, staat in dementie voorkomen.

Een voorbeeld uit de praktijk

Een voorbeeld helpt hier. Stel, een man van 72 gaat met zijn dochter naar de huisarts. Hij scoort matig op de geheugentest. Zijn bloed laat een TSH van 9,8 mIE/l zien, wat wijst op een trage schildklier, en een vitamine B12 van 145 pmol/l.

Die twee waarden maken de diagnose niet. Ze veranderen wel de volgorde van wat er nu gebeurt.

Eerst worden die twee dingen behandeld en wordt er over een paar maanden opnieuw gekeken. Blijft het beeld daarna hetzelfde, dan volgt alsnog de verwijzing. Zo voorkomt u dat een behandelbare oorzaak wordt weggezet als dementie.

Wanneer verwijst de huisarts door?

Als het beeld onduidelijk blijft, als u jonger bent dan 65, of als de klachten snel erger worden. De geheugenpoli doet dan uitgebreider onderzoek, vaak met een scan en een langere reeks testen. Ook daar geldt: de diagnose komt uit het totaalbeeld.

De Hersenstichting en het RIVM beschrijven dezelfde route. Ook zij benadrukken dat er geen enkele test bestaat die het in zijn eentje afhandelt.

Merkt u vooral vergeetachtigheid zonder verdere klachten, lees dan eerst wanneer vergeetachtigheid normaal is. Wilt u alvast de behandelbare oorzaken laten nakijken, dan kan een volledig bloedbeeld daar een deel van in beeld brengen. De veertien risicofactoren uit het Lancet-rapport staan los daarvan (Livingston et al., 2024).

Bronnen

1. Muangpaisan W, et al. (2012). Prevalence of potentially reversible conditions in dementia and mild cognitive impairment in a geriatric clinic. Geriatr Gerontol Int. PMID 21794050.
2. Wilson S, et al. (2022). Subclinical Hypothyroidism and Cognitive Impairment. J Alzheimers Dis. PMID 35694927.
3. Livingston G, et al. (2024). Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission. The Lancet. PMID 39096926.
4. Hersenstichting. Diagnose dementie: hoe gaat dat? hersenstichting.nl.
5. RIVM. Cijfers over dementie in Nederland. rivm.nl.

Wilt u de behandelbare oorzaken van geheugenklachten op een rustig moment laten controleren, zonder eerst een afspraak bij uw huisarts? Bij Levenswijs Health kan dat. Elke uitslag wordt beoordeeld door een BIG-geregistreerde arts. Een bloedtest stelt geen diagnose en kan dementie niet aantonen. Bespreek voor behandelbeslissingen uw resultaten altijd met uw huisarts.