Alzheimer voorkomen: wat erfelijkheid wel en niet bepaalt

Had uw vader of moeder alzheimer, dan is uw kans iets groter. Groter is niet hetzelfde als zeker. Verreweg de meeste mensen met alzheimer hebben geen ouder met de ziekte, en de meeste kinderen van een aangedane ouder krijgen het nooit.

Erfelijkheid is een gewicht op de weegschaal. Het is niet de weegschaal zelf.

Is alzheimer erfelijk?

Meestal niet op de manier die mensen vrezen. Er bestaat een zeldzame vorm die direct van ouder op kind overgaat, en die begint vaak al voor het 65e levensjaar. Die vorm is verantwoordelijk voor een klein deel van alle gevallen. De gewone vorm werkt anders: aanleg verhoogt uw kans, meer niet.

De Hersenstichting benoemt dat verschil ook. Aanleg is geen aanleg tot zekerheid.

Wat is het verschil met vasculaire dementie?

Bij alzheimer stapelen eiwitten zich op in uw hersenen en gaan zenuwcellen langzaam verloren. Bij vasculaire dementie raken de kleine bloedvaatjes in uw hersenen beschadigd, meestal door jarenlange hoge bloeddruk of hoog cholesterol. Veel mensen hebben allebei tegelijk.

Dat onderscheid is niet academisch. Het bepaalt namelijk hoeveel invloed uw leefstijl heeft.

Kunt u alzheimer voorkomen?

Voorkomen is te groot gezegd. Uw kans verkleinen kan wel. Een grote meta-analyse van beinvloedbare risicofactoren bij alzheimer vond een reeks factoren die samenhangen met een hoger of juist lager risico, van bloeddruk en diabetes tot opleiding en roken (Xu et al., 2015).

De Lancet-commissie kwam in 2024 tot veertien van zulke factoren, samen goed voor naar schatting 45 procent van alle dementiegevallen (Livingston et al., 2024).

Wat mij daarin steeds opvalt: de lijst is saai. Bloeddruk, bloedsuiker, cholesterol, bewegen, roken, gehoor. Geen wondermiddel te bekennen, en dat is precies waarom ik hem vertrouw.

Het volledige overzicht staat in dementie voorkomen.

Helpen supplementen tegen alzheimer?

Zonder tekort waarschijnlijk niet. Een meta-analyse van B-vitamines vond een bescheiden effect op cognitieve achteruitgang, vooral bij langdurig gebruik en bij mensen die nog geen dementie hadden. Bij mensen met dementie hielp het niet (Wang et al., 2022).

Een tekort aanvullen is dus zinvol. Uit voorzorg pillen slikken zonder tekort veel minder.

Of u een tekort heeft, weet u pas als het gemeten is.

Moet u zich laten testen op aanleg?

Voor de gewone vorm van alzheimer bestaat er geen zinvolle test op aanleg die u zomaar kunt laten doen. Een uitslag zou u een getal geven waar u niets mee kunt, en die geen enkele behandeling verandert. Voor de zeldzame erfelijke vorm loopt dat via een klinisch geneticus, en altijd met begeleiding.

Wat u wel kunt laten meten, zijn de factoren die u daarna ook echt kunt aanpakken.

Dat klinkt misschien als een schrale troost. Ik denk het tegenovergestelde: het is de enige informatie die u iets te doen geeft.

Een voorbeeld uit de praktijk

Een voorbeeld helpt hier. Stel, een vrouw van 61 wier moeder op haar 78e alzheimer kreeg. Ze slaapt slecht van de zorgen. Haar bloeddruk is 152 over 94, haar LDL-cholesterol 3,9 mmol/l, en ze beweegt weinig sinds haar pensioen.

Aan haar moeder kan ze niets veranderen. Aan die drie dingen wel.

Precies dat is de reden dat dit artikel over erfelijkheid uiteindelijk over bloeddruk en cholesterol gaat. De erfelijke aanleg is de achtergrond. De rest is de voorgrond, en daar staat u zelf in.

Waar begint u?

Bij de factoren die u kunt meten. Uw bloeddruk meet u thuis of bij de huisarts. Uw LDL-cholesterol en uw bloedsuiker staan in uw bloed. Uw gehoor laat u testen bij de audicien. Het RIVM houdt de cijfers over dementie in Nederland bij, en die stijgen vooral door vergrijzing.

Wat een verhoogd cholesterol op uw leeftijd betekent, leest u in cholesterolwaarden per leeftijd. Waarom uw bloedvaten en uw hersenen zo aan elkaar vastzitten, staat in hersenbloeding voorkomen.

Wilt u weten waar u staat, dan is een lipiden screening een concreet begin. Merkt u nu al geheugenklachten, ga dan eerst naar uw huisarts, en lees wanneer vergeetachtigheid normaal is.

Bronnen

1. Xu W, et al. (2015). Meta-analysis of modifiable risk factors for Alzheimer's disease. J Neurol Neurosurg Psychiatry. PMID 26294005.
2. Livingston G, et al. (2024). Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission. The Lancet. PMID 39096926.
3. Wang Z, et al. (2022). B vitamins and prevention of cognitive decline and incident dementia. Nutrition Reviews. PMID 34432056.
4. Hersenstichting. Alzheimer en erfelijkheid. hersenstichting.nl.
5. RIVM. Cijfers over dementie in Nederland. rivm.nl.

Wilt u uw cholesterol en bloedsuiker op een rustig moment laten controleren, zonder eerst een afspraak bij uw huisarts? Bij Levenswijs Health kan dat. Elke uitslag wordt beoordeeld door een BIG-geregistreerde arts. Een bloedtest stelt geen diagnose en kan alzheimer niet aantonen of voorspellen. Bespreek voor behandelbeslissingen uw resultaten altijd met uw huisarts.