Darmkanker vroeg opsporen: het bevolkingsonderzoek en de iFOBT-test

De envelop ligt er al een paar weken: de uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek darmkanker, met daarin een testbuisje voor thuis. U weet dat u het moet doen, maar het schuift telkens door. Dat gevoel is heel gewoon. Toch is dit juist de test die de moeite waard is, omdat darmkanker een van de weinige soorten is die u vaak vroeg kunt opsporen.

Wij zeggen het maar eerlijk: van alle preventieve onderzoeken die u thuis kunt doen, levert deze eenvoudige ontlastingstest waarschijnlijk de meeste gezondheidswinst per minuut moeite op. Hieronder leest u rustig hoe het werkt.

Waarom stijgt het risico op darmkanker na uw 60e?

Darmkanker ontstaat meestal langzaam, vaak uit kleine poliepen in de darmwand die er jaren over doen om uit te groeien. Juist die trage groei maakt vroege opsporing zinvol: wordt er op tijd iets gevonden, dan zijn de mogelijkheden meestal groter. Het risico neemt toe met de leeftijd, en daarom richt het Nederlandse programma zich op mensen tussen de 55 en 75 jaar.

Het RIVM coördineert dit bevolkingsonderzoek in Nederland en stuurt iedereen in die leeftijdsgroep automatisch een uitnodiging. U hoeft zich er dus niet zelf voor aan te melden.

Wat is het bevolkingsonderzoek darmkanker?

Iedereen tussen 55 en 75 jaar krijgt elke twee jaar een uitnodiging. U doet thuis een ontlastingstest, de iFOBT, en stuurt die op in de bijgeleverde envelop. Het onderzoek is gratis en vrijwillig. Volgens Thuisarts.nl is het doel om darmkanker of voorstadia op te sporen voordat u er klachten van krijgt.

Krijgt u een uitnodiging, dan is ons advies eenvoudig: doe mee. Het kost weinig moeite en kan veel opleveren.

Hoe werkt de iFOBT-test?

De iFOBT, voluit de immunochemische test op verborgen bloed, spoort heel kleine, met het oog onzichtbare hoeveelheden bloed in de ontlasting op. Poliepen en tumoren kunnen namelijk een beetje bloeden, vaak zonder dat u dat merkt. U strijkt met een stokje langs de ontlasting en stuurt het buisje op. Een normale uitslag is geruststellend, maar sluit niet alles volledig uit, en daarom blijft herhaling elke twee jaar belangrijk.

Welke uitslag betekent wat?

Onderstaande tabel helpt u te begrijpen wat een uitslag wel en niet zegt. Het blijft altijd verstandig om bij twijfel uw huisarts te raadplegen.

Een afwijkende uitslag betekent dus niet dat u darmkanker heeft. Bloed in de ontlasting kan ook van bijvoorbeeld aambeien komen. Het is een signaal om verder te kijken, geen oordeel.

Kunt u zich buiten het bevolkingsonderzoek laten testen?

Ja. Bent u nog geen 55, juist ouder dan 75, of wilt u tussen twee uitnodigingen door zekerheid, dan kunt u zelf een test op verborgen bloed laten doen. Bij Levenswijs kan dat met de Verborgen Bloed Test, zonder verwijzing. De uitslag wordt beoordeeld door een arts.

Wilt u eerst het grotere geheel zien, lees dan welke bloedwaarden veranderen na uw 60e, of bekijk welk preventief bloedonderzoek zinvol is op deze leeftijd. Zo kiest u gericht wat bij u past.

Hoe doet u de iFOBT-test thuis op de juiste manier?

De test komt met een duidelijke uitleg, maar een paar punten maken het makkelijker. U vangt een klein beetje ontlasting op, bijvoorbeeld op een vel toiletpapier of een speciaal opvangvel, en strijkt daar met het meegeleverde stokje overheen. U hoeft dus geen grote hoeveelheid te verzamelen. Schrijf de afnamedatum op het buisje als daarom wordt gevraagd, en stuur het bij voorkeur dezelfde dag op, zodat het monster vers blijft.

Een veelgestelde vraag is of u de test moet uitstellen tijdens een maag-darminfectie of als u aambeien heeft die bloeden. Twijfelt u, lees dan de instructie in de envelop nog eens, of bel het nummer dat erbij staat. Het is beter om de test even uit te stellen dan een onbetrouwbare uitslag in te sturen.

Kunt u zich buiten het bevolkingsonderzoek laten testen?

Ja. Bent u nog geen 55, juist ouder dan 75, of wilt u tussen twee uitnodigingen door zekerheid, dan kunt u zelf een test op verborgen bloed laten doen. Bij Levenswijs kan dat met de Verborgen Bloed Test, zonder verwijzing. De uitslag wordt beoordeeld door een arts. Houd er wel rekening mee dat zelf testen het bevolkingsonderzoek niet vervangt: het programma is gratis en goed onderbouwd, en blijven meedoen is voor de meeste mensen de beste keuze.

Wilt u eerst het grotere geheel zien, lees dan welke bloedwaarden veranderen na uw 60e, of bekijk welk preventief bloedonderzoek zinvol is op deze leeftijd. Zo kiest u gericht wat bij u past.

Wat kunt u zelf doen om uw darmen gezond te houden?

Naast meedoen aan het onderzoek helpen een vezelrijke voeding, voldoende beweging en matig zijn met rood en bewerkt vlees. Het Voedingscentrum adviseert volwassenen ongeveer 30 tot 40 gram vezels per dag, bijvoorbeeld uit volkorenbrood, peulvruchten, groente en fruit. Vezels houden de stoelgang soepel en lijken een gunstige rol te spelen voor de darmgezondheid. Daarnaast adviseert het Voedingscentrum om bewerkt vlees zoals worst en vleeswaren te beperken en niet te veel rood vlees te eten.

Ook voldoende drinken, bewegen en niet roken horen in dit rijtje thuis. Dit zijn geen garanties, maar wel gewoonten die uw darmen op de lange termijn kunnen ondersteunen. U hoeft uw eetpatroon niet ineens om te gooien: een extra portie groente per dag en wat vaker volkoren kiezen is al een goede start.

Veelgestelde vragen over het darmkankeronderzoek

Tot slot beantwoorden we de vragen die we het vaakst horen, kort en duidelijk.

Doet de test pijn? Nee. U verzamelt thuis een heel klein beetje ontlasting met een stokje. Er komt geen prik of inwendig onderzoek aan te pas.

Wat als ik geen uitnodiging heb gekregen? Krijgt u na uw 55e geen uitnodiging, neem dan contact op met het screeningsorganisatie of uw huisarts. Volgens het RIVM wordt iedereen in de doelgroep automatisch benaderd, maar adressering gaat soms mis.

Een familielid had darmkanker, moet ik eerder beginnen? Bij darmkanker in de naaste familie kan eerder of vaker onderzoek verstandig zijn. Bespreek uw familiegeschiedenis met uw huisarts, want soms geldt voor u een ander advies dan de standaardleeftijd.

Ons advies: laat die envelop niet langer liggen. En merkt u tussendoor bloed bij de ontlasting, buikpijn die aanhoudt of een verandering in uw stoelgang, wacht dan niet op de volgende uitnodiging maar bespreek het met uw huisarts. Een normale testuitslag is geruststellend, maar nieuwe klachten verdienen altijd aandacht.