Stelt u zich een gootsteen voor waarvan de afvoer half verstopt is. Het water loopt weg, maar langzamer. Zo werkt het ook met medicijnen en uw nieren: veel middelen verlaten uw lichaam via de nieren, en werken die wat trager, dan blijft het medicijn langer in uw bloed. Bij ouderen is dat geen detail, maar een veelvoorkomende reden waarom een gewone dosis ineens te sterk kan uitpakken.
Eén ding vooraf, en dat is belangrijk: dit artikel gaat over het kennen van uw nierfunctie, niet over zelf uw medicijnen aanpassen. Verander nooit op eigen houtje een dosering. Mijn stelling is simpel: uw eGFR kennen is een vorm van regie nemen, niet over uw arts heen gaan.
Waarom telt uw nierfunctie mee bij medicijnen?
De nieren filteren afvalstoffen uit uw bloed en voeren veel medicijnen af via de urine. Werken ze langzamer, dan blijven sommige middelen langer rondgaan en kan de werking, of een bijwerking, sterker uitvallen. De maat waarmee artsen dit volgen heet de eGFR, de geschatte snelheid waarmee uw nieren filteren.
De eGFR wordt berekend uit uw kreatinine, een afvalstof in het bloed, samen met uw leeftijd en geslacht. Het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) gebruikt de eGFR in de richtlijn Chronische nierschade juist om te bepalen of een medicijn veilig en in welke dosering kan worden voorgeschreven. Door uw eGFR te kennen, kan uw huisarts de dosering beter op uw lichaam afstemmen.
Wat is polyfarmacie en waarom telt de nier dan extra?
Polyfarmacie betekent dat iemand meerdere medicijnen tegelijk gebruikt, vaak vijf of meer. Op latere leeftijd komt dat vaker voor, omdat meerdere aandoeningen samen kunnen spelen. Hoe meer middelen, hoe groter de kans dat er één bij zit waarvan de dosering van de nierfunctie afhangt.
Polyfarmacie is op zichzelf geen probleem, mits het goed begeleid wordt. Een periodieke controle van uw nierfunctie hoort daarbij. De NHG adviseert bij medicatiebeoordelingen voor ouderen om de nierfunctie mee te wegen, juist omdat die geleidelijk en ongemerkt kan dalen. Het RIVM laat in de Volksgezondheid Toekomst Verkenning zien dat het aantal ouderen met meerdere chronische aandoeningen toeneemt, waardoor polyfarmacie steeds vaker voorkomt.
Welke medicijnen vragen aandacht voor de nieren?
Bij verschillende veelgebruikte medicijnen kijkt een arts naar uw nierfunctie, zodat de dosering past. De tabel hieronder geeft een algemeen beeld. Het is voorlichting, geen advies voor uw persoonlijke situatie. Verander nooit zelf iets en bespreek uw medicijnen met uw huisarts of apotheker.
| Soort medicijn | Waarom de nier meetelt | Wat verstandig is |
|---|---|---|
| Bepaalde plaspillen | Beïnvloeden vocht en zouten in het lichaam | Bespreek periodieke controle met uw huisarts |
| Sommige bloeddrukverlagers | Werken rechtstreeks in op de nieren | Bespreek controle met uw huisarts |
| Bepaalde pijnstillers (NSAID's) | Kunnen de nieren bij langdurig gebruik belasten | Bespreek gebruik met uw apotheker |
| Sommige diabetesmedicijnen | Dosering hangt af van de nierfunctie | Bespreek controle met uw huisarts |
| Bepaalde antibiotica | Worden via de nier afgevoerd | Arts past zo nodig de dosis aan |
Welke medicijnen voor ú meetellen, weet uw huisarts of apotheker. Zij hebben het overzicht van alles wat u gebruikt.
Hoe vaak laat u uw nierfunctie controleren?
Hoe vaak een controle zinvol is, hangt af van uw medicijnen, uw leeftijd en uw overige waarden. De eGFR daalt met de jaren geleidelijk: dat hoort deels bij het ouder worden. Juist daarom kan een periodieke meting uw huisarts helpen het verloop te volgen, in plaats van één losse waarde te beoordelen. Uw huisarts bepaalt samen met u het juiste interval.
Wilt u meer weten over hoe de nier en de leeftijd samenhangen, lees dan onze gids over nierfunctie, eGFR en leeftijd. Het bredere plaatje vindt u in wat er met uw bloedwaarden verandert na uw 60e.
Wat kunt u zelf doen?
U kunt uw nierfunctie en bloedsuiker laten meten met het Diabetes Panel van Levenswijs, zonder verwijzing. Neem de uitslag mee naar uw huisarts of apotheker, zodat zij uw medicijngebruik veilig kunnen beoordelen. Soms wordt naast eGFR ook cystatine C gemeten, een tweede maat voor de nierfunctie die in twijfelgevallen aanvullend kan zijn.
Mijn advies: ken uw nierfunctie en deel de uitslag actief met uw zorgverlener. Zo kan die de juiste keuzes maken. Verander zelf nooit een dosering, en stop nooit zomaar met een medicijn. Een bloedtest stelt geen diagnose en vervangt geen overleg met uw huisarts.
Veelgestelde vragen
Wat is een normale eGFR voor een 60-plusser?
Een eGFR boven de 60 wordt vaak als gunstig gezien, maar de waarde daalt geleidelijk met de leeftijd. Wat voor u passend is, beoordeelt uw huisarts in samenhang met uw andere waarden en uw medicijngebruik.
Kan ik mijn nierfunctie verbeteren?
U kunt uw nieren ondersteunen door voldoende te bewegen, een gezond gewicht en een gezonde bloeddruk na te streven en niet onnodig veel pijnstillers te gebruiken. Bespreek wat bij u past in overleg met uw huisarts.
Moet ik nuchter zijn voor een nierfunctietest?
Voor kreatinine en eGFR hoeft u meestal niet nuchter te zijn. Wordt er ook bloedsuiker gemeten, dan kan nuchter zijn wel nodig zijn. Volg de instructie bij uw test.
Veelgestelde vragen
Waarom moet ik mijn eGFR kennen als ik medicijnen gebruik?
Veel medicijnen worden via de nieren afgevoerd. Bij een lagere nierfunctie kunnen ze zich ophopen. Door uw eGFR te kennen, kan uw huisarts de dosering beter afstemmen. Verander zelf nooit iets.
Mag ik mijn medicijnen zelf aanpassen bij een lagere nierfunctie?
Nee. Verander nooit zelf een dosering of stop niet zelf met een medicijn. Neem uw uitslag mee naar uw huisarts of apotheker, zodat zij uw gebruik veilig kunnen beoordelen.
Wat is polyfarmacie en waarom telt de nierfunctie dan extra?
Polyfarmacie betekent het gebruik van meerdere medicijnen tegelijk, vaak vijf of meer. Dan weegt een goede afstemming op de nierfunctie extra zwaar. Een periodieke controle hoort daarbij.
Heb ik een verwijzing nodig?
Nee. Bij Levenswijs kunt u uw nierfunctie laten meten zonder verwijzing. De uitslag wordt beoordeeld door een BIG-geregistreerde arts. Voor behandeling blijft uw huisarts het aanspreekpunt.
Auteur
