Nierfunctie (eGFR) en leeftijd: waarom uw nieren langzamer werken

"Mijn nieren werken nog maar voor 70 procent, dat zei het labrapport." Die zin horen we vaak, en bijna altijd zit er meer angst achter dan nodig is. Een geleidelijk lagere nierfunctie hoort namelijk vaak gewoon bij ouder worden. De eGFR is een schatting van hoe goed uw nieren het bloed schoonmaken, en bij de meeste mensen daalt die waarde langzaam met de jaren.

Mijn stelling: een lagere eGFR die bij uw leeftijd past, is iets heel anders dan een dalende eGFR die zorg vraagt. Het verschil zit in het verloop, niet in één getal.

Wat is de eGFR?

De eGFR staat voor de geschatte snelheid waarmee uw nieren het bloed filteren, uitgedrukt in milliliter per minuut. De waarde wordt berekend uit uw creatininewaarde in het bloed, samen met uw leeftijd en geslacht. Het is dus een schatting, geen exacte meting. Een hogere eGFR betekent doorgaans een betere filterfunctie. De referentiewaarden en de duiding staan op uw labrapport.

Daalt de nierfunctie met de leeftijd?

Ja. De eGFR daalt bij de meeste mensen geleidelijk vanaf ongeveer het 30e levensjaar. Bij gezonde mensen boven de 70 ligt de waarde daarom vaak lager dan bij jongeren, zonder dat er sprake is van een nierziekte. De Nierstichting benadrukt dat een licht verlaagde nierfunctie op leeftijd geregeld voorkomt en op zichzelf niet altijd een probleem is.

Deze getallen zijn een hulpmiddel, geen diagnose. Een arts kijkt naar het verloop en naar uw overige waarden, zoals eiwit in de urine.

Wanneer vraagt een eGFR om aandacht?

Een arts kijkt niet naar één meting, maar naar het verloop over de tijd en naar uw overige waarden. Een eenmalig wat lagere eGFR kan ook samenhangen met te weinig drinken of een tijdelijke oorzaak, zoals een infectie. Daarom is herhalen vaak zinvol voordat er conclusies volgen. De NHG-Standaard die huisartsen gebruiken, adviseert eveneens om bij een afwijkende waarde te herhalen en het beeld in samenhang te beoordelen.

Waarom is uw nierfunctie belangrijk voor medicijnen?

Veel medicijnen worden via de nieren uit het lichaam verwijderd, en bij een lagere nierfunctie kunnen ze zich ophopen. Vooral bij ouderen die meerdere medicijnen gebruiken is dit een aandachtspunt, omdat de juiste dosering soms afhangt van uw eGFR. Het is verstandig om uw nierfunctie te kennen voordat u nieuwe medicijnen start, en dit met uw huisarts of apotheker te bespreken. Lees ook meer over medicijnen en uw nieren en over wat er met uw bloedwaarden verandert na uw 60e.

Geeft een verminderde nierfunctie klachten?

In de vroege fase merkt u van een licht verlaagde nierfunctie meestal niets. Dat maakt een bloedtest juist waardevol: de nieren werken vaak lange tijd onopgemerkt minder goed. Pas bij een sterker verminderde functie kunnen klachten ontstaan, en die zijn vaak weinig specifiek. De Nierstichting noemt onder meer:

• vermoeidheid en een verminderde eetlust;
• gezwollen enkels of een opgeblazen gevoel;
• jeuk of een bleke huid;
• vaker of juist minder plassen dan u gewend bent.

Deze klachten kunnen veel oorzaken hebben en wijzen lang niet altijd op een nierprobleem. Herkent u ze, bespreek ze dan met uw huisarts.

Wat kan de eGFR tijdelijk beïnvloeden?

Omdat de eGFR uit uw creatinine wordt berekend, kan de waarde schommelen door zaken die de creatinine beïnvloeden. Veel vlees eten vlak voor de prik, stevig sporten, uitdroging of bepaalde medicijnen kunnen de uitslag tijdelijk verschuiven. Een eenmalige afwijking is daarom vaak reden om te herhalen in plaats van te schrikken. De NHG adviseert huisartsen eveneens om een afwijkende waarde te bevestigen voordat er conclusies volgen.

Wat houdt uw nieren gezond?

U kunt zelf veel doen om uw nieren te ontzien, vooral door uw bloeddruk en bloedsuiker goed te houden. De Hartstichting en de Nierstichting wijzen op dezelfde leefstijlfactoren die ook het hart helpen: niet roken, voldoende bewegen, een gezond gewicht, en matig zijn met zout en alcohol. Drink genoeg, maar overdrijf niet: extra veel water drinken maakt de nieren niet sneller. Gebruikt u regelmatig pijnstillers zoals ibuprofen, bespreek dat dan met uw huisarts of apotheker, want langdurig gebruik kan de nieren belasten.

Hoe vaak laat u uw nierfunctie controleren?

Bij een stabiele, normale waarde zonder risicofactoren volstaat periodiek meten vaak. Heeft u diabetes, een hoge bloeddruk of gebruikt u medicijnen die via de nieren gaan, dan is regelmatiger controle meestal verstandig. De juiste frequentie bepaalt u samen met uw huisarts; deze tabel geeft alleen een globaal houvast.

Hoe laat u uw nierfunctie controleren?

U kunt uw nierfunctie laten meten met het Diabetes Panel van Levenswijs, zonder verwijzing. De test bepaalt uw creatinine en berekent de eGFR. Omdat de nieren een rol spelen bij de bloedsuikerregulatie en bij de bloeddruk, geeft dit panel een breed beeld van uw stofwisselingsgezondheid.

Mijn advies: ken uw uitgangswaarde en volg die over de tijd. Bespreek een afwijkende uitslag altijd met uw huisarts, eventueel aan de hand van de uitleg op Thuisarts.nl.

Wilt u uw nierfunctie op een rustig moment laten controleren, zonder eerst een afspraak bij uw huisarts? Bij Levenswijs Health kan dat. De uitslag wordt beoordeeld door een BIG-geregistreerde arts. Een bloedtest stelt geen diagnose. Voor behandelbeslissingen bespreekt u uw resultaten altijd met uw huisarts.