Diabetes type 2 voorkomen en herkennen na uw 60e

Uw buurvrouw vertelde laatst dat ze al maanden vaker moe was en 's nachts vaker naar het toilet moest. Ze dacht: dat hoort bij ouder worden. Tot een eenvoudige bloedtest liet zien dat haar bloedsuiker te hoog was. Haar verhaal is herkenbaar, want diabetes type 2 begint vaak zo stil dat de eerste signalen makkelijk aan de leeftijd worden toegeschreven.

Wij vinden dat onnodig. Bloedsuiker is een van de waarden die u het makkelijkst kunt laten controleren, en juist bij diabetes telt vroeg weten dubbel. Hoe eerder u het ziet aankomen, hoe meer ruimte u heeft om er iets aan te doen. In dit overzichtsartikel leest u rustig wat diabetes type 2 is, waarom het risico met de leeftijd stijgt, hoe u het herkent en wat u zelf kunt doen.

Wat is diabetes type 2 precies?

Bij diabetes type 2 zit er te veel suiker in uw bloed. Suiker, ofwel glucose, is de brandstof voor uw cellen. Om die brandstof in de cellen te krijgen is insuline nodig, een hormoon dat uw alvleesklier aanmaakt. Bij type 2 reageren de cellen minder goed op insuline. Dat heet insulineresistentie. Uw alvleesklier maakt dan eerst extra insuline aan om dit te compenseren, maar op den duur lukt dat niet meer goed genoeg, en stijgt de bloedsuiker.

Dit is een ander proces dan bij diabetes type 1, waarbij het lichaam vrijwel geen insuline meer maakt. Type 2 ontstaat geleidelijk en hangt samen met leefstijl, gewicht, erfelijkheid en leeftijd. Volgens Thuisarts.nl is type 2 verreweg de meest voorkomende vorm bij volwassenen.

Waarom stijgt het risico op diabetes type 2 met de leeftijd?

Met de jaren reageren uw cellen vaak minder goed op insuline. Tegelijk verandert de lichaamssamenstelling: er komt vaak wat meer vet bij rond de buik en wat minder spiermassa, en spieren verbruiken nu juist veel glucose. Ook beweegt u op latere leeftijd soms minder dan vroeger. Die factoren stapelen zich op, en daardoor stijgt het risico geleidelijk na uw 60e.

Erfelijkheid speelt eveneens een rol. Heeft een ouder, broer of zus diabetes type 2, dan is uw eigen kans groter. Dat betekent niet dat het onvermijdelijk is, maar het is wel een goede reden om uw bloedsuiker af en toe te laten controleren.

Het risico stijgt dus sluipend, zonder dat u er veel van merkt. Juist daarom is een rustige controle na uw 60e zinvol, ook als u zich prima voelt.

Hoe herkent u diabetes type 2 op tijd?

De lastige kant van diabetes type 2 is dat het in het begin vaak weinig of vage klachten geeft. Veel mensen lopen er jaren mee rond voordat het wordt ontdekt. Toch zijn er signalen die het waard zijn om serieus te nemen, zeker als ze aanhouden.

Herkent u een of meer van deze signalen, schrik dan niet, maar wacht ook niet te lang. Een bloedtest geeft sneller duidelijkheid dan afwachten, en stelt u gerust als er niets aan de hand is.

Wat is een normale HbA1c-waarde?

De belangrijkste waarde bij diabetes is de HbA1c. Dit is een maat voor uw gemiddelde bloedsuiker over de afgelopen twee tot drie maanden. Daarom is HbA1c betrouwbaarder dan een eenmalige suikermeting, die sterk afhangt van wat en wanneer u laatst gegeten heeft. De waarde wordt meestal uitgedrukt in millimol per mol (mmol/mol).

Let op: dit zijn globale richtwaarden ter oriëntatie. De precieze afkapwaarden en uw persoonlijke situatie bespreekt u altijd met uw huisarts. Volgens het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) wordt de diagnose niet op één meting gesteld, maar bevestigd met een herhaalde test. Een verhoogde uitslag is dus een reden voor een gesprek, geen eindoordeel.

U laat uw HbA1c eenvoudig meten met het Diabetes Panel van Levenswijs, zonder verwijzing en met beoordeling door een arts.

Wat heeft diabetes met uw hart en nieren te maken?

Een langdurig hoge bloedsuiker beschadigt op den duur de kleine bloedvaten, en die zitten overal: in uw nieren, uw ogen, uw zenuwen en rond uw hart. Daarom kijken artsen bij diabetes niet alleen naar de suiker zelf, maar ook naar de organen die eronder kunnen lijden.

Uw nierfunctie, uitgedrukt als eGFR, daalt sowieso langzaam met de leeftijd, en een hoge bloedsuiker kan dat proces versnellen. Daarom worden bloedsuiker en nierfunctie vaak samen gemeten. Daarnaast verhoogt diabetes het risico op hart- en vaatziekten. De Hartstichting rekent diabetes tot de belangrijke risicofactoren voor het hart, samen met hoge bloeddruk en een ongunstig cholesterol.

Dat klinkt zwaar, maar het is juist een reden voor hoop: door uw bloedsuiker, bloeddruk en cholesterol in beeld te houden, houdt u grip op meerdere risico's tegelijk. Het Diabetes Panel kijkt naar bloedsuiker en nierfunctie in één keer, zodat u beide ziet.

Wat kunt u zelf doen om diabetes type 2 te voorkomen?

Het goede nieuws is dat veel van het risico samenhangt met leefstijl, en daar valt winst te halen, ook na uw 60e. Kleine, volhoudbare veranderingen werken beter dan grote plannen die u na een week loslaat. Vier richtingen helpen het meest.

• Meer bewegen. De Gezondheidsraad adviseert volwassenen, ook ouderen, om wekelijks minstens 150 minuten matig intensief te bewegen, verspreid over de week. Wandelen, fietsen of tuinieren telt allemaal mee. Beweging maakt uw spieren gevoeliger voor insuline.
• Gezonder eten. Het Voedingscentrum adviseert volop groente, fruit, volkoren producten en peulvruchten, en matig zijn met suikerrijke dranken en bewerkt voedsel. Vezels helpen om de bloedsuiker na een maaltijd minder snel te laten stijgen.
• Werken aan een gezonder gewicht. Bij overgewicht kan al een bescheiden gewichtsverlies de bloedsuiker gunstig beïnvloeden. U hoeft niet slank te worden om verschil te merken.
• Niet roken en matig met alcohol. Beide beïnvloeden uw bloedvaten, die bij diabetes toch al kwetsbaarder zijn.

Onze stelling: u hoeft niet alles tegelijk te veranderen. Eén gewoonte die u echt volhoudt, doet meer dan vijf goede voornemens die na de feestdagen weer verdampen.

Wie loopt extra risico op diabetes type 2?

Sommige mensen lopen meer risico dan anderen, en het is goed om te weten of dat voor u geldt. Dan kunt u samen met uw huisarts beslissen of eerder of vaker meten verstandig is. De belangrijkste factoren zijn: overgewicht, vooral rond de buik, weinig beweging, diabetes type 2 bij een ouder, broer of zus, een hoge bloeddruk en een ongunstig cholesterol. Ook vrouwen die tijdens een zwangerschap zwangerschapsdiabetes hadden, lopen later meer risico.

Daarnaast speelt afkomst een rol: mensen met bijvoorbeeld een Hindoestaanse, Turkse, Marokkaanse of Surinaamse achtergrond hebben gemiddeld een hoger risico op diabetes type 2. Herkent u meerdere van deze factoren, dan is dat geen reden tot zorgen, maar wel een goede aanleiding om uw HbA1c eens te laten controleren. Risicofactoren betekenen niet dat u diabetes krijgt; ze geven aan waar extra aandacht zinvol kan zijn.

Wat is prediabetes, en kunt u het nog terugdraaien?

Tussen een gezonde bloedsuiker en diabetes zit een tussengebied dat vaak prediabetes wordt genoemd. Uw bloedsuiker is dan hoger dan normaal, maar nog niet hoog genoeg om van diabetes te spreken. Dit is een belangrijk moment, want juist in deze fase valt er nog veel te winnen. Veel mensen merken er niets van, en daarom wordt prediabetes meestal bij toeval gevonden bij een bloedtest.

Het hoopvolle nieuws is dat prediabetes geen onvermijdelijke route naar diabetes is. Door meer te bewegen, gezonder te eten en bij overgewicht wat af te vallen, kunnen veel mensen hun bloedsuiker weer verlagen of de overgang naar diabetes uitstellen. Thuisarts.nl beschrijft dat leefstijl in deze fase een groot verschil kan maken. Een verhoogde HbA1c is dus geen reden voor paniek, maar een vroeg signaal dat u nog ruimte heeft om bij te sturen.

Hoe wordt diabetes type 2 behandeld?

Wordt diabetes vastgesteld, dan begint de behandeling vrijwel altijd bij leefstijl: voeding, beweging en gewicht. Bij veel mensen is dat de eerste en soms enige stap. Lukt het daarmee niet voldoende, dan kan de huisarts medicijnen voorschrijven. Metformine is daarbij vaak het eerste middel. Het is belangrijk om te weten dat behandeling maatwerk is en altijd via uw eigen huisarts of praktijkondersteuner verloopt.

Een bloedtest bij Levenswijs vervangt die zorg niet, maar kan u wel helpen om vroeg te weten waar u staat. Heeft u al diabetes en gebruikt u metformine langdurig, houd dan ook uw vitamine B12 in de gaten, want dit middel kan de opname ervan verlagen. Lees daarover meer in ons artikel over vitamine B12-tekort bij ouderen.

Naast medicatie hoort bij goede diabeteszorg ook aandacht voor uw hart, uw nieren, uw ogen en uw voeten, omdat die op den duur door een hoge bloedsuiker beïnvloed kunnen worden. Uw huisarts of praktijkondersteuner controleert dit vaak periodiek. Heeft u diabetes, dan is het verstandig deze controles trouw bij te wonen, ook als u zich goed voelt. Juist het op tijd opmerken van kleine veranderingen voorkomt vaak grotere problemen later.

Hoe vaak moet u uw bloedsuiker laten controleren?

Daar bestaat geen vast antwoord voor. Het hangt af van uw eerdere uitslagen, uw gewicht, uw familiegeschiedenis en of u klachten heeft. Heeft u een verhoogde HbA1c of risicofactoren, dan kan vaker meten zinvol zijn. Zijn uw waarden goed, dan is minder vaak meten meestal voldoende. Bespreek een passend ritme met uw huisarts.

Belangrijker dan de exacte frequentie is dat u uw uitgangswaarde kent. Zodra u weet waar u staat, kunt u veranderingen over de jaren volgen, en dat is precies waar preventie om draait.

Veelgestelde vragen over diabetes type 2 op latere leeftijd

Hieronder de vragen die we het vaakst horen.

Krijgt iedereen diabetes als hij oud genoeg wordt? Nee. Het risico stijgt met de leeftijd, maar veel mensen krijgen nooit diabetes type 2. Leefstijl en erfelijkheid wegen zwaar mee, en juist op leefstijl heeft u zelf invloed.

Moet ik nuchter zijn voor een HbA1c-meting? Nee. Anders dan bij een gewone glucosemeting hoeft u voor HbA1c niet nuchter te zijn, omdat het een gemiddelde over enkele maanden weergeeft. Dat maakt deze test praktisch en betrouwbaar.

Ik voel me prima, heeft testen dan zin? Juist dan kan het zinvol zijn. De eerste fase verloopt vaak zonder klachten, en een rustige meting laat zien of er iets verandert voordat u er last van krijgt.

Welke stap past bij uw situatie?

Maakt u zich zorgen na het lezen van de signalen, begin dan bij uw HbA1c. Wilt u het bredere plaatje, lees dan hoe uw bloedwaarden veranderen na uw 60e, of bekijk welk preventief bloedonderzoek zinvol is. Voelt u zich vooral moe en futloos, dan kan ook een tekort meespelen; lees dan over vitamine B12-tekort bij ouderen.

Ons advies: ken uw HbA1c voordat klachten u dwingen. Een vroege meting geeft u de meeste ruimte om iets te veranderen, en bespreek een afwijkende uitslag altijd met uw huisarts. Een bloedtest stelt geen diagnose, maar geeft u wel het inzicht om samen met uw arts de juiste stappen te kiezen.