Mevrouw De Vries (78) liep de trap vroeger zonder erbij na te denken. Nu staat ze halverwege even stil om op adem te komen. "Het is de leeftijd," zegt ze. Misschien. Maar misschien ook niet. Bij ouderen wordt moeheid en kortademigheid heel snel op het conto van het ouder worden geschreven, terwijl er soms een eenvoudig op te sporen oorzaak achter zit: bloedarmoede.
Mijn mening, na het zien van veel uitslagen: blijvende moeheid bij een oudere verdient een nuchtere blik op het bloed, niet een schouderophalen. Bloedarmoede is namelijk geen ziekte op zich, maar een teken dat er iets onder ligt. En dat "iets" is vaak goed aan te pakken.
Wat is bloedarmoede precies?
Bij bloedarmoede heeft uw bloed te weinig gezonde rode bloedcellen of te weinig hemoglobine. Hemoglobine is de stof in de rode bloedcel die zuurstof door uw lichaam vervoert. Is er te weinig van, dan krijgen uw spieren, hersenen en hart minder zuurstof. Dat verklaart de moeheid, de kortademigheid en soms het lichte gevoel in het hoofd.
De huisarts kijkt daarom nooit alleen of er bloedarmoede is, maar vooral waardoor. Een lage hemoglobinewaarde is het begin van het verhaal, niet het einde. Volgens de richtlijn Anemie van het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) is het zoeken naar de onderliggende oorzaak juist het belangrijkste deel van het onderzoek.
Waarom komt bloedarmoede vaker voor na uw 65e?
Met de jaren komen meer oorzaken tegelijk samen. Het beenmerg, waar rode bloedcellen worden aangemaakt, reageert wat trager. De darm neemt ijzer en vitamines minder goed op. Er zijn vaker chronische aandoeningen, zoals nierproblemen of langdurige ontsteking, die de aanmaak afremmen. En soms is er onopgemerkt bloedverlies, bijvoorbeeld via het maagdarmkanaal.
Het Voedingscentrum wijst erop dat de opname van vitamine B12 en ijzer op latere leeftijd kan afnemen, deels door minder maagzuur en een eenzijdiger voedingspatroon. Bloedarmoede is dus deels te verklaren door het ouder worden, maar het is géén onvermijdelijk onderdeel ervan. Dat onderscheid is belangrijk, want een oorzaak die u kunt aanpakken, laat u liever niet liggen.
Welke klachten kan bloedarmoede geven?
De klachten sluipen er langzaam in en zijn vaag. Juist daardoor passen mensen hun leven ongemerkt aan: ze nemen vaker de lift, doen een boodschap minder, rusten wat vaker. De tabel hieronder helpt u herkennen wat bloedarmoede kan doen, en wat u dan zou kunnen merken.
| Klacht | Wat u kunt merken | Hoe vaak het wordt onderschat |
|---|---|---|
| Moeheid | Sneller uitgeput, minder uithoudingsvermogen | Vaak; wordt aan leeftijd toegeschreven |
| Bleek zien | Bleke huid, lippen of binnenkant onderooglid | Soms; valt anderen eerder op dan uzelf |
| Kortademig | Eerder buiten adem bij lopen of de trap | Vaak; lijkt op "minder fit zijn" |
| Hartkloppingen | Hart klopt sneller om het zuurstoftekort op te vangen | Soms verward met spanning |
| Duizelig | Licht in het hoofd, vooral bij opstaan | Vaak; wordt aan de bloeddruk geweten |
Herkent u meerdere van deze klachten en houden ze langer dan een paar weken aan, dan kan een bloedtest verheldering geven.
Wat zijn de oorzaken?
Op leeftijd heeft bloedarmoede vaak meer dan één oorzaak tegelijk. De drie meest voorkomende zijn een tekort aan ijzer, aan vitamine B12 of aan foliumzuur. Daarnaast spelen chronische ziekten en bloedverlies een rol. Welke waarde naar welke oorzaak wijst, ziet u hieronder.
| Oorzaak | Welke bloedwaarde hierbij hoort | Toelichting |
|---|---|---|
| IJzertekort | Ferritine en ijzer | Ferritine laat de ijzervoorraad zien en daalt het eerst |
| Vitamine B12-tekort | Vitamine B12 | Opname neemt op leeftijd vaak af |
| Foliumzuurtekort | Foliumzuur | Door eenzijdige voeding of mindere opname |
| Chronische aandoening | Hemoglobine laag, ferritine normaal of hoog | Ontsteking of nierziekte remt de aanmaak |
| Bloedverlies | Hemoglobine en ferritine beide laag | Bijvoorbeeld onopgemerkt via maag of darm |
Belangrijk: onderzoek richt zich op de onderliggende oorzaak, niet alleen op de losse waarde. Een laag ferritine bij een normaal hemoglobine kan al een vroeg signaal zijn dat de ijzervoorraad slinkt, nog voordat er echte bloedarmoede is.
Hoe laat u bloedarmoede onderzoeken?
U kunt uw hemoglobine, ijzer, ferritine en vitamine B12 in één keer laten meten met het Vitaminen en IJzer Panel van Levenswijs, zonder verwijzing. Wilt u eerst het grotere geheel begrijpen, lees dan onze gids over energie en vitaliteit na uw 60e of over wat er met uw bloedwaarden verandert met de leeftijd.
Mijn advies: laat blijvende moeheid niet liggen, maar laat uw waarden ook rustig meten, zonder paniek. Een afwijkende uitslag betekent niet meteen iets ernstigs. Bespreek de uitslag altijd met uw huisarts, want die zoekt samen met u naar de oorzaak en bepaalt of, en hoe, behandeling nodig is. Een bloedtest stelt zelf geen diagnose.
Veelgestelde vragen
Is bloedarmoede gevaarlijk op latere leeftijd?
Bloedarmoede zelf is een signaal, geen ziekte. Het kan onschuldig zijn, maar het kan ook wijzen op iets dat aandacht vraagt, zoals bloedverlies. Daarom is het verstandig de oorzaak te laten uitzoeken door uw huisarts.
Kan ik bloedarmoede met voeding oplossen?
Bij een licht ijzertekort kan ijzerrijke voeding helpen, denk aan volkoren producten, peulvruchten en groene groenten. Bij een echt tekort of bij bloedverlies is voeding alleen vaak niet genoeg. Bespreek dit in overleg met uw huisarts.
Moet ik nuchter zijn voor deze test?
Voor hemoglobine, ferritine en vitamine B12 hoeft u meestal niet nuchter te zijn. Worden er ook andere waarden meegemeten, dan kan dat anders liggen. Volg de instructie bij uw test.
Veelgestelde vragen
Hoort bloedarmoede gewoon bij ouder worden?
Nee. Bloedarmoede komt vaker voor op leeftijd, maar is geen onvermijdelijk deel van ouder worden. Er ligt bijna altijd een oorzaak onder, zoals een tekort of een chronische aandoening. Daarom is onderzoek zinvol.
Welke klachten passen bij bloedarmoede?
Veelvoorkomende klachten zijn moeheid, bleek zien, kortademigheid bij inspanning en soms duizeligheid. De klachten komen geleidelijk en zijn niet specifiek. Een bloedtest geeft duidelijkheid, maar stelt geen diagnose.
Wat zijn de meest voorkomende oorzaken?
Een tekort aan ijzer, vitamine B12 of foliumzuur is veelvoorkomend, net als chronische aandoeningen en bloedverlies. Op leeftijd spelen vaak meerdere oorzaken tegelijk. Uw huisarts zoekt uit wat bij u speelt.
Kan ik mijn ijzer en B12 zonder verwijzing laten meten?
Ja. Bij Levenswijs meet het Vitaminen en IJzer Panel uw ijzer en vitamine B12, zonder verwijzing. De uitslag wordt beoordeeld door een BIG-geregistreerde arts. Voor behandeling blijft uw huisarts het aanspreekpunt.
Auteur
